VLTL HÔ HẤP CHO TRẺ

 Vật lý trị liệu hô hấp (Thông mũi cho trẻ bằng vật lý trị liệu) Description: http://static.new.tuoitre.vn/assets/tto/c6f6b489v372/images/transparent.png

I/Các nguyên nhân gây bệnh hô hấp ở trẻ em

Vào mùa lạnh hoặc thời tiết, nhiệt độ thay đổi đột ngột, như khi trời nắng nóng, trẻ đang đổ mồ hôi người nhà lại cho trẻ đi tắm, bật quạt trực tiếp vào người trẻ hoặc cho trẻ nằm máy lạnh bật nhiệt độ quá thấp so với nhiệt độ bên ngoài sẽ làm trẻ dễ mất cân bằng về thân nhiệt, cơ thể trẻ lại không có sức đề kháng giống như người lớn nên trẻ sẽ dễ cảm lạnh. Biểu hiện đầu tiên là hắt hơi, nghẹt mũi, sổ mũi, ho khan hoặc ho có đàm gây sốt. Có trẻ lại không biểu hiện sốt mà khó ngủ, khò khè, đàm nhớt ứ đọng nhiều trong mũi, miệng, sờ phổi nghe tiếng ran, bú hoặc ăn thường bị nôn ói. Khi có các triệu chứng trên, các bà mẹ nên đưa trẻ đi khám để điều trị nội khoa.Trẻ em từ sơ sinh đến 3 tuổi thường mắc các bệnh lý về đường hô hấp như: viêm đường hô hấp trên, viêm mũi họng, viêm phế quản, viêm tiểu phế quản, viêm phổi.

Ngoài ra, trẻ cần phải được tập vật lý trị liệu hô hấp để lấy hết các chất tiết, đàm nhớt trong mũi, hầu họng, đặc biệt ở trong phế quản, tiểu phế quản. Các chuyên viên vật lý trị liệu sẽ dùng các kỹ thuật để tống xuất đàm nhớt và các chất tiết ra ngoài.

II/ Vật lý trị liệu hô hấp là gì?

Về phương diện chuyên môn, đó là nhóm các biện pháp điều trị hỗ trợ bằng cách dùng các phương pháp vật lý (hoặc bằng tay của kỹ thuật viên, hoặc bằng dụng cụ, hoặc cả hai) để giúp cải thiện hiệu quả của hô hấp, giúp phổi giãn nở tốt hơn, tăng cường sức cơ hô hấp, và thải trừ các chất tiết, đàm nhớt ra khỏi đường hô hấp.

Với đôi bàn tay khéo léo, các kỹ thuật viên vật lý trị liệu đã làm cho đường thở các em được thông thoáng bằng cách làm sạch đàm nhớt ứ đọng trong đường hô hấp, giúp các em ngủ yên, bú tốt. Đây là phương pháp đã được quan tâm rất nhiều trong thời gian qua của những gia đình hài lòng với hiệu quả của phương pháp và của cả những người còn có tâm trạng e ngại, thận trọng khi cần quyết định chọn lựa cách điều trị.

Một cách khái quát, phương pháp vật lý trị liệu hô hấp là biện pháp điều trị hỗ trợ giải quyết ứ đọng đàm nhớt trong một số bệnh lý đường hô hấp, bằng các kỹ thuật tác động đến cơ chế sinh lý tự nhiên của hoạt động hô hấp.  Vật lý trị liệu hô hấp đạt đến kết quả là đàm nhớt được dẫn lưu và loại bỏ ra khỏi cơ quan hô hấp và như thế đường hô hấp sẽ thông thoáng tạo điều kiện cho việc lưu thông khí trở lại bình thường.

Đây là phương pháp điều trị hỗ trợ vì trước tiên trẻ rất cần được bác sĩ Nhi khoa khám để tìm ra nguồn gốc khò khè để điều trị tận gốc, thí dụ như khò khè do chứng trào ngược dạ dày – thực quản, khò khè do viêm tiểu phế quản, khò khè do hen suyễn, khò khè do đàm nhớt ứ đọng. Bác sĩ sẽ điều trị chứng trào ngược, chứng viêm, chứng co thắt của hen suyễn và chuyển trẻ đến khoa Vật Lý Trị Liệu để giải quyết vấn đề đàm nhớt ứ đọng làm tắc nghẽn đường hô hấp, đặc biệt là các bé dưới 1 tuổi do không tự ho khạc được nên đường hô hấp rất dễ bị tắc nghẽn.

Vấn đề tắc nghẽn đường hô hấp sẽ được cải thiện rõ rệt: bé sẽ bớt ho, hít thở dễ dàng hơn, ăn bú bình thường trở lại, bé ngủ yên, hết quấy khóc, sau một đợt vật lý trị liệu trung bình từ 2 đến 3 ngày, vì đàm nhớt của bé sẽ được lấy đi.

III/Khi nào cần cho trẻ tập VLTL hô hấp?

Đó là khi có biến chứng hoặc được dự đoán là sẽ có biến chứng do ứ đọng đàm nhớt trong đường thở.

Các trường hợp phổ biến là:

- Ứ đọng đàm nhớt làm tắc nghẽn đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ (do trẻ không biết khạc đàm, ho không hiệu quả), trẻ phải nằm bất động lâu ngày.

- Trẻ mắc các bệnh mãn tính gây ứ đọng đàm nhớt (bại não, bệnh thần kinh – cơ, một số bệnh hô hấp mãn tính,…).

- Xẹp phổi do ứ đọng đàm nhớt.

- Sau phẫu thuật đặc biệt là phẫu thuật lồng ngực.

Trong trường hợp trẻ bị nhiễm khuẩn hô hấp đơn thuần, kể cả viêm phổi, viêm thanh khí phế quản, viêm tiểu phế quản không có biến chứng do ứ đọng đàm nhớt, cũng không nhất thiết phải cho trẻ tập VLTL nếu không có chỉ định của bác sĩ. 

Vì vậy, khi mắc bệnh hô hấp, các cháu cần được bác sĩ thăm khám đầy đủ, xác định chính xác nguyên nhân để có được một hướng điều trị cụ thể, hiệu quả, phù hợp trong đó có tập vật lý trị liệu hô hấp nếu cần.   

IV/ Các phương pháp/kỹ thuật Vật lý trị liệu hô hấp :

1/Kỹ thuật làm sạch mũi – họng:

Khí lưu thông đầu tiên là qua cửa ngõ mũi – họng đặc biệt quan trọng đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi vì trẻ thở chủ yếu qua mũi. Do đó mũi – họng phải được thông suốt bằng cách làm sạch với nước muối sinh lý (NaCl 9‰).

2/ Kỹ thuật “Giảm thể tích”:

Tác động vào thì thở ra với tốc độ chậm giúp dẫn lưu đàm nhớt từ phần xa như tiểu phế quản, nhu mô phổi ra đến các phế quản lớn.

3/ Kỹ thuật kích thích ho:

Kích thích ho tạo một sức đẩy mạnh và nhanh khiến đàm nhớt tại phế quản lớn ra ngoài hầu họng.

4/Kỹ thuật “Chặn gốc lưỡi”:

Giúp đẩy đàm nhầy ra khỏi vùng hầu họng.

Những kỹ thuật vừa giới thiệu được thực hiện khá nhanh – khoảng 5 đến 10 phút. Do vậy, đòi hỏi nhân viên Vật Lý Trị Liệu phải có kỹ năng thật tốt, trình độ chuyên môn, kiến thức thật vững để có độ nhạy bén, tinh tế cần thiết cho buổi điều trị đạt hiệu quả mà không làm cho bé mệt và nhất là không để tai biến xảy ra.

Vấn đề ứ đọng đàm nhớt gây tắc nghẽn đường hô hấp đặc biệt ở trẻ nhỏ, nếu không giải quyết có khoa học có thể làm cho bé bị nhiễm trùng nhiều hơn, có thể làm bé bị suy hô hấp.

V/Một số can thiệp dưới đây cần lưu ý, thận trọng:

1/Vỗ lưng:

Ở Âu Châu, người ta nghiên cứu rằng kỹ thuật vỗ lưng không thể đạt được hiệu quả long đàm nếu vỗ bằng tay. Vỗ lưng bằng tay chỉ giúp trẻ cảm giác dễ chịu, tuy nhiên phải lưu ý rằng vỗ không đúng cách, quá mạnh sẽ gây co thắt các phế quản nhỏ của trẻ có thể làm cho bé khó thở hơn.

2/Móc đàm: 

Tuyệt đối không được phép dùng ngón tay hoặc những đồ vật không đảm bảo an toàn và mất vệ sinh đưa vào hầu họng bé để làm cho bé nôn ói, vì những lý do sau:

-  Ngón tay hoặc những vật như lông ngỗng dễ làm trầy xước niêm mạc vùng hầu họng, như thế tạo điều kiện cho vi trùng xâm nhập, làm bé bị bội nhiễm.

-  Hoạt động nôn ói phát xuất từ dạ dày của hệ tiêu hóa, có thể chỉ kéo theo một số đàm nhớt ở vùng hầu họng mà không tác động gì đến lượng đàm nhớt ở các phế quản thuộc hệ hô hấp, do đó dù bé có nôn ra nhưng vẫn không giải quyết được tận gốc việc tắc nghẽn hô hấp.