LIỆT ĐÁM RỐI THẦN KINH CÁNH TAY

I/Liệt đám rối thần kinh cánh tay là gì :

Liệt ĐRTK cánh tay là các tổn thương thường xuất hiện ở thời điểm sinh đẻ, gây tổn thương ở dây thần kinh vận động ở cánh tay dẫn đến liệt cánh tay sau sinh. Trong số những cháu bé không may mắc phải tổn thương này, có khoảng 50-60% không cần phẫu thuật; số trẻ còn lại, nếu các tổn thương không được phẫu thuật thì rất khó hồi phục. Tính tỉ lệ mắc phải theo thống kê trên thế giới có 1 - 1,2 phần nghìn số trẻ sinh ra mắc phải tổn thương này.

II/ Nguyên nhân :

Đến nay, nguyên nhân của bệnh vẫn còn nhiều tranh cãi và không thực sự rõ ràng. Có nghiên cứu cho rằng, do lực kéo quá mức trong quá trình chuyển dạ, có những ý kiến lại cho rằng bệnh xảy ra trong quá trình mang thai do đè ép, chèn ép của khung chậu, của các khối u… Nhưng người ta nhận thấy, trẻ >4kg đẻ đường âm đạo thì nguy cơ mắc bệnh cao hơn, trẻ ngôi mông dù có cân nặng <3,5kg cũng có tỉ lệ mắc cao, mẹ tăng cân quá mức trong quá trình mang thai (>20kg), mẹ bị đái tháo đường, mẹ lớn tuổi… là những yếu tố nguy cơ dẫn đến trẻ bị bệnh này.

III/Triệu chứng – Chẩn đoán Liêt đám rối thần kinh cánh tay :

- Có thể chẩn đoán được khi thăm khám nếu thấy bé bị liệt mềm một bên tay sau sinh. Mất phản xạ Moro bên tổn thương (hoặc phản xạ Moro không cân xứng).

- Nếu liệt hoàn toàn thì tay bé bất động và khép sát người. Nếu chỉ bị tổn thương một phần thì tùy vào dây thần kinh nào bị liệt mà tay bé sẽ có những tư thế khác nhau và căn cứ vào đặc điểm những cơ bị liệt bác sĩ có thể định khu được được vị trí tổn thương.

- Nếu bạn thấy tay bé giảm vận động thì ngoài liệt đám rối thần kinh cánh tay còn có thể là do bị gãy xương đòn (những ngày đầu sau sinh bé ít vận động tay do đau). Cũng có thể gặp cả hai bệnh lý trên vì cả hai đều là những chấn thương sản khoa do đẻ khó. Để chẩn đoán gãy xương đòn bác sĩ sẽ cho chụp XQ.

- Ngoài ra bé có thể bị những tổn thương khác kèm theo như ngoẹo cổ, liệt dây thần kinh hoành.

IV/Tiến triển của liệt đám rối thần kinh cánh tay :

Liệt đám rối thần kinh cánh tay đa số sẽ phục hồi. Thời gian hồi phục thường chủ yếu xảy ra ở những tuần đầu sau sinh. Có thể phục hồi tốt ở những trường hợp nhẹ (chỉ tổn thương myelin, sợi thần kinh nhỏ). Với những trường hợp nặng có thể để lại di chứng như yếu tay, teo cơ hoặc liệt thực sự. Việc theo dõi và đánh giá mức độ liệt và sự hồi phục vận động ở trẻ sơ sinh rất khó nên bé cần được đánh giá bởi các bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng. Bạn cũng có thể đánh giá sơ bộ sự phục hồi vận động bằng cách theo dõi khả năng dang tay, gấp duỗi tay của bé.

V/Phương pháp điều trị:

*Điều trị phục hồi chức năng

Phục hồi chức năng là biện pháp điều trị chủ yếu hiện nay. Liệt đám rối thần kinh cánh tay thường không đồng đều có cơ bị liệt có cơ vẫn bình thường. Hiện tượng co cứng có thể xảy ra ở những cơ không bị liệt. Các bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn những thao tác vận động tay cho bé để làm giảm co cứng cơ. Những ngày đầu sau sinh do bé bị đau bạn nên cố định tay bé vào người để giảm đau.

Cánh tay của trẻ được nghỉ trong từ 1-2 tuần sau khi sinh để cho phép giải quyết xong xuất huyết và phù.

Những mục tiêu chính của vật lý trị liệu là đảm bảo tình trạng tối ưu cho sự phục hồi của chức năng vận động, để tạo điều kiện môi trường cần thiết cho các cơ hoạt động trở lại ngay khi sự tái kích hoạt thần kinh đã xảy ra và để huấn luyện kiểm soát vận động bằng tập luyện các hoạt động như với ra để nắm lấy (Shepherd 1992).

Việc điều trị tổn thương đám rối thần kinh cánh tay thì căn cứ vào mức độ tổn thương mà chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau. Các phương pháp gồm :

  • Mang đai, máng, nẹp…
  • Tăng cường tuần hoàn ngoại vi.
  • Vật lý trị liệu, tập vận động trị liệu, xoa bóp.
  • Kích thích điện qua da, châm cứu.

Khi trẻ lớn lên cần khuyến khích trẻ tham gia những trò chơi có sự phối hợp cả hai tay như bơi để duy trì chức năng tốt cho tay bị tổn thương.

* Dùng thuốc

          Dùng thuốc theo chỉ định của Bác sĩ, có thể :

  • Dùng thuốc tăng cường dẫn truyền thần kinh và thuốc phục hồi tổn thương dây thần kinh như nivalin, Vitamin nhóm B liều cao.
  • Thuốc chống viêm, giảm đau.

*Phẫu thuật

Điều trị ngoại khoa khi có chỉ định như viêm dính, đứt dây thần kinh.

Thời gian tốt nhất để tiến hành phẫu thuật là khi trẻ 3 - 9 tháng tuổi. Nếu được phẫu thuật sớm trong thời gian này, chức năng cánh tay sẽ phục hồi được khoảng 80%, có trẻ phục hồi gần như hoàn toàn. Càng để muộn thì khả năng hồi phục sẽ kém hơn. Trường hợp xấu hơn là trẻ không được phát hiện bệnh và điều trị, cánh tay bị tổn thương đám rối thần kinh mức độ nặng sẽ bị liệt vĩnh viễn.