KỸ NĂNG NGÔN NGỮ CHO TRẺ

 

Ngôn ngữ của chúng ta gồm 2 phần: ngôn ngữ tiếp nhận và ngôn ngữ diễn đạt. Đối với trẻ tự kỷ, việc dạy trẻ tiếp nhận ngôn ngữ và diễn đạt ý muốn của bản thân trẻ là điều hết sức khó khăn, đòi hỏi phụ huynh phải hết sức kiên nhẫn.
 
Ngôn ngữ tiếp nhận
Nguyên tắc dạy trẻ tự kỷ nói là: Trẻ sẽ chịu giao tiếp khi chúng muốn một điều mà bản thân không thể tự thoả mãn và phải nhờ người khác giúp đỡ. Do đó, bố mẹ cần nhận biết lúc nào trẻ muốn một điều gì, vì thời điểm đó cũng chính là lúc mà ta có thể giúp trẻ tiếp nhận lời nói và học nói hiệu quả nhất.
– Khi nói chuyện với trẻ cần nói chậm lại, nhìn vào mặt trẻ, cho trẻ có nhiều thì giờ và cơ hội để nghe đi nghe lại và nắm được từ, câu, ý nghĩa, khi hiểu được, đừng quên dạy trẻ trẻ tỏ ra dấu hiệu như mĩm cười, gật đầu…
– Không được nói qua loa, nói như nói với người lớn hay nói như nói với một đứa trẻ cùng lứa tuổi với sự nhận thức và phát triển bình thường. Làm như vậy càng khiến cho cơ hội học nói của trẻ giảm thêm. Nên nhớ trẻ tự kỷ có sự phát triển chậm về nhận thức, đòi hỏi sự kiên trì từ bố mẹ.
– Tốt nhất cần xác định tuổi ngôn ngữ của  trẻ. Việc đánh giá đó sẽ giúp bạn phát hiện ra một đứa trẻ tự kỷ 4 tuổi nhưng có khả năng ngôn ngữ của trẻ 1 tuổi, hay 1.5 tuổi. Từ đây, bạn sẽ có phương pháp dạy con phù hợp hơn với khả năng của trẻ.
– Trẻ tự kỷ không hiểu cử chỉ, nét mặt của người khác. Tuy nhiên, do trẻ chậm nói nên việc giao tiếp luôn phải có hành vi, cử chỉ kèm theo để khiến trẻ chú ý đến giá trị của lời nói. Ban đầu tốt nhất là bạn nên chạm vào vật mà mình muốn nói tới, thay vì đưa tay chỉ về hướng của vật, cho tới khi trẻ hiểu và biết nhận ra cử chỉ. Ngược lại bạn cũng có thể dạy trẻ chỉ tay và nắm tay bạn dẫn tới vật mong muốn.
Ngôn ngữ diễn đạt
Sử dụng hình ảnh
Dụng cụ này là căn bản nhất để dạy về kỹ năng liên lạc, nó chỉ là những hình ảnh của những vật dụng thường ngày mà trẻ gặp, hay sử dụng, muốn có. Mục đích của bảng giao tiếp bằng hình là cho trẻ chỉ tay vào món mà chúng muốn bằng cách chạm vào hình đồ vật, như thế trẻ bắt đầu có ý niệm rằng hình là biểu tượng cho đồ vật. Với trẻ nhỏ, người ta dùng các vật mẫu như trái cây bằng nhựa, hộp cốm, hộp trái cây rỗng, và khi mới bắt đầu thì chỉ nên có một hay hai hình cho tới khi trẻ quen với cách học.
Khi dùng hình ảnh chúng ta cần cho trẻ học sự liên hệ giữa một bức hình và vật ở ngoài. Cách tốt nhất là bắt đầu với thức ăn hay đồ chơi mà trẻ ưa thích, dán ảnh vào bảng. Ví dụ với hình ảnh trái cam, cha mẹ cầm tay trẻ chạm vào hình và nói: “Trái cam”, “Ăn cam”, kèm theo đó là cho trẻ miếng cam cùng với lời khen trẻ. Khi trẻ đã thông thạo rồi bạn có thể bắt đầu cho trẻ lựa chọn với hai hoặc nhiều hình.
Ra dấu, nói bằng dấu hiệu
Nhiều chương trình dạy liên lạc có kèm việc học dấu hiệu để phát triển khả năng liên lạc. Đối với một số trẻ khuyết tật thì ra dấu là cách liên lạc cụ thể hơn là học nói và có thể học sớm từ lúc được 9 tháng. Ra dấu là ra những cử chỉ. Muốn cử chỉ được nhận biết thì người ta phải thấy cử chỉ ấy, tức người ra dấu ít nhất phải đối mặt hay nhìn vào mặt người khác để xem phản ứng của họ là có đồng ý hay không.
Trong khi ấy ta biết trẻ tự kỷ rất tránh việc nhìn vào mắt người khác, dù là cha mẹ, nhiều trẻ không chỉ tay hay nhìn theo tay chỉ của người khác, thế nên việc nói bằng dấu hiệu cũng rất khó thực thi. Do đó, nếu trẻ tự kỷ bị khiếm khuyết nặng về mặt liên lạc, không dùng lời, không biết chỉ tay, thì tập cho trẻ sử dụng bảng hình, còn trẻ đã biết chỉ tay hay biết nhìn theo hướng tay chỉ thì ra dấu có lẽ thích hợp hơn.
CÁC BƯỚC  DẠY NGÔN NGỮ CHO TRẺ TỰ KỶ
1. Tạo ra môi trường yên tĩnh cho trẻ
Trước hết cần phải lựa chọn được một vị trí yên tĩnh trong căn nhà của mình trước khi bắt tay vào thực hiện.
Điều này rất cần thiết, vì chúng ta cần sự tập trung cao độ từ cả hai phía để đạt được mục tiêu này. Chắc chắn, chúng ta  không muốn bé bị mất tập trung bởi âm thanh của người khác nói chuyện, tiếng xe qua lại, tiếng của TV, vi tính…và ảnh hưởng đến quá trình dạy trẻ.
2. Xác định và lên kế hoạch khai thác sở thích của trẻ :
Hãy xác định đâu là những yếu tố làm bé thích nhất, để có thể lấy làm cảm hứng cho bé học nói.
Việc học dựa trên nguồn cảm hứng từ lâu đã được chứng minh là cách học hiệu quả nhất đối với trẻ em nói chung chứ không riêng gì trẻ tự kỷ. Đặc biệt đối với cách dạy cho trẻ bị tự kỷ tập nói đây không chỉ là cách hiệu quả nhất, mà còn là cách nhân đạo nhất. Chính vì vậy, hãy dành ra một ít phút để nghĩ xem điều gì làm bé thích nhất, và cách thức chúng ta sử dụng chúng như thế nào.
Ví dụ, bé  thích ăn trái cây, mỗi lần bé muốn ăn, chúng ta yêu cầu bé nói “Ăn” và sau khi làm được thì chúng ta cho bé ăn một cách vui vẻ. Ban đầu thì bé chỉ nói “Aaaa” thôi nhưng càng về sau, bé càng tiến bộ rõ rệt.
3. Tạo ra tình huống thú vị để cho các bé bị tự kỷ vui vẻ khi giao tiếp
Hãy để những món đồ bé  thích ở trong tầm nhìn, nhưng ngoài tầm với của bé. Và cứ như thế, mỗi khi bé cần món đồ chơi/thức ăn ấy, là một cơ hội tuyệt vời để chúng ta dạy bé  tập nói.
Dạy trẻ tự kỷ là cả một quá trình
LƯU Ý: Hết sức kiên nhẫn.
Hãy chỉ đáp lại những cử chỉ mang ý nghĩa giao tiếp rõ ràng của bé. Đừng vội đáp ứng cho bé chỉ bởi vì bé khóc, hay la hét lên. Nếu không, chúng ta  đang tập cho bé  một thói quen xấu, rằng cứ làm dữ lên là muốn gì cũng được. Chúng ta đang muốn dạy bé  cách thức giao tiếp và ứng xử cho phù hợp nhất, và đừng để cảm xúc chi phối bạn vào những lúc quyết định như thế này.
4. Hoàn thiện và mở rộng vốn từ cho trẻ bị tự kỷ:
Một khi bé đã biết cách phát âm (Ví dụ như chữ “Aaaa” như trên), chúng ta cố gắng động viên bé hết mình vì đó quả là một nỗ lực phi thường từ bé. Kiên nhẫn thực hiện lại điều này lặp đi lặp lại nhiều lần, với khẩu hình miệng cụ thể.
Công việc kế tiếp là thường xuyên ôn lại bài cũ, và lại tiếp tục tìm cách để mở rộng thêm những vốn từ mới cho bé.
 

Tin y học thường thức